काठमाडौं — वसन्त ऋतुको आगमनसँगै देशभर फागु पूर्णिमाको रौनक बढेको छ। रंग, अबिर र पानीका फोहरासँगै खुशी साट्ने यो पर्व सांस्कृतिक रूपमा महत्वपूर्ण मानिन्छ। तर, उत्साहका बीच स्वास्थ्य जोखिमका प्रश्नहरू पनि उत्तिकै उठिरहेका छन्। विज्ञहरू भन्छन्—रंग दल्ने कि नदल्ने भन्ने निर्णय व्यक्तिगत भए पनि सावधानी अपनाउनु अत्यावश्यक छ।

नेपालका विभिन्न सहरहरूमा फागु पर्व उत्साहका साथ मनाइन्छ। विशेष गरी नेपालमा यो पर्व सामाजिक सद्भाव र मित्रताको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। तर पछिल्ला वर्षहरूमा बजारमा पाइने कृत्रिम रंगहरूमा रसायनको मात्रा बढेकाले स्वास्थ्य समस्या देखिन थालेको चिकित्सकहरूको भनाइ छ।

छाला रोग विशेषज्ञहरूका अनुसार धेरैजसो सस्तो रंगमा सिसा, क्रोमियम, कपर सल्फेट जस्ता तत्व मिसिएको हुन सक्छ। यस्ता तत्वले छालामा एलर्जी, र्‍यास र जलन गराउन सक्छ। संवेदनशील छाला भएका व्यक्तिमा समस्या झन् गम्भीर हुन सक्छ। बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिक बढी जोखिममा पर्ने समूहमा पर्छन्।

फागुमा ‘फ’ बाट फैलिने खतरा: फोक्सोदेखि फोकासम्म

फागुको रमाइलोबीच स्वास्थ्य समस्याहरू पनि ‘फ’ बाटै सुरु हुन सक्छन्—फोका, फोहर संक्रमण, फोक्सोमा असर। विशेष गरी धुलो मिश्रित रंगले श्वासप्रश्वासमा समस्या निम्त्याउन सक्छ। अस्थमा भएका बिरामीलाई यस्तो वातावरण जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

नेत्र विशेषज्ञहरूले आँखामा सिधै रंग नहाल्न आग्रह गरेका छन्। आँखामा रसायन परेमा रातोपन, दुखाइ वा दृष्टि धमिलो हुने समस्या आउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा तुरुन्त सफा पानीले आँखो धुने र चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्ने सुझाव दिइएको छ। साथै, पानीका बेलुन र प्रेसर गनजस्ता साधनले शारीरिक चोटपटकको जोखिम बढाउँछ। चिकित्सकहरूका अनुसार बेलुनको प्रहारले आँखामा गम्भीर क्षति पुर्‍याउन सक्छ। खाद्य तथा औषधि सम्बन्धी अधिकारीहरूले प्राकृतिक रंगको प्रयोग गर्न सुझाव दिएका छन्। बेसार, चन्दन, फूलबाट बनाइने रंग सुरक्षित विकल्प हुन सक्छन्।

सामाजिक सञ्जालमा पनि यस वर्ष ‘सेफ होली’ अभियान चलिरहेको छ। युवाहरूले पनि स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिइरहेका छन्।

फागु खेल्दा ध्यान दिनुपर्ने मुख्य कुराहरू :

- शरीरमा तेल वा मोइस्चराइजर लगाएर मात्र रंग खेल्ने

- आँखा र मुख जोगाउने

- धेरै रसायनयुक्त रंग प्रयोग नगर्ने

- छालामा समस्या देखिएमा तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिने

स्वास्थ्य विज्ञहरू भन्छन्, फागु रमाइलो पर्व हो, तर स्वास्थ्यभन्दा ठूलो केही छैन। रंग दल्दा सावधानी अपनाएमा उत्सव सुरक्षित र स्मरणीय बन्न सक्छ। अन्ततः, फागु खेल्ने वा नखेल्ने व्यक्तिगत रोजाइ हो। तर, खेल्ने हो भने सजगता अपनाउनु नै बुद्धिमानी ठहर्छ।

रंगमा रमाउनुहोस्, तर जोखिमबाट टाढा रहनुहोस्।