काठमाडौँ । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) अब मृतकहरूको आवाज, शब्द र सम्झनाहरूलाई पुनर्जीवित गर्न सक्ने बिन्दुमा पुगेको छ । हो, तपाईंले सही सुन्नुभयो ! केही कम्पनीहरूले एआई च्याटबटहरू विकास गरिरहेका छन् जसले मानिसहरूलाई आफ्ना मृतक प्रियजनहरूको डिजिटल संस्करणहरू सिर्जना गर्न र उनीहरू जीवित भए जस्तै अनुभव गर्न अनुमति दिन्छ । यो प्रविधिलाई अब 'डिजिटल आफ्टरलाइफ' वा 'डेथबट' भनिन्छ ।

डेथबटहरू एआई प्रणालीहरू हुन् जसले व्यक्तिको बोली, आवाज र व्यक्तित्व पुन: सिर्जना गर्न सक्छ । तिनीहरूले व्यक्तिको आवाज रेकर्डिङहरू, टेक्स्ट सन्देशहरू, इमेलहरू र सामाजिक सञ्जाल पोस्टहरूबाट डेटा प्रयोग गरेर मृत्यु पछि पनि बोल्न सक्ने डिजिटल अवतार सिर्जना गर्छन् । पहिले, त्यस्ता विचारहरू केवल काल्पनिक जस्तो लाग्थ्यो, तर अब एआईले तिनीहरूलाई वास्तविकता बनाउन थालेको छ ।

डेथबटहरूको अनुभव रोचक छ, तर अलि डरलाग्दो पनि छ । वैज्ञानिकहरूले गरेका प्रयोगहरूको नतिजा मिश्रित पाइएको छ । केही प्रणालीहरूले बाल्यकालका कथाहरू, पारिवारिक कुराकानीहरू वा सल्लाह जस्ता सम्झनाहरू मात्र भण्डारण गर्छन् । एआईले यी डेटालाई व्यवस्थित गर्छ र एक प्रकारको डिजिटल डायरी वा अभिलेख सिर्जना गर्छ, जुन तपाईंले पछि हेर्न वा सुन्न सक्नुहुन्छ । तर केही प्रणालीहरूले यसभन्दा बाहिर पुगेका छन् र मृतक व्यक्तिको डेटाबाट च्याटबटहरू सिर्जना गर्छन्, तपाईंसँग उस्तै स्वर र आवाजमा कुरा गर्छन् । यी च्याटबटहरू समयसँगै स्मार्ट हुन्छन् किनभने तिनीहरूले मेसिन लर्निङ प्रयोग गर्छन् ।

पहिलो पटक कुरा गर्दा, अनुभव भावनात्मक र अनौठो हुन सक्छ । कहिलेकाहीँ एआईले सही शब्दहरू बोल्छ, तर कहिलेकाहीँ यसको प्रतिक्रियाहरू नक्कली वा रोबोटिक सुनिन्छन् । उदाहरणका लागि, एउटा प्रयोगमा, जब एक व्यक्तिले 'मलाई तिमी धेरै याद आउँछ' भन्यो, एआईले जवाफ दियो, 'म यहाँ छु, तिमीलाई सहयोग गर्न सधैं तयार छु। आज मुस्कानबाट सुरु गरौं ।' यो प्रतिक्रिया राम्रो सुनिन्छ, तर यसमा मानिसमा हुने वास्तविक भावनाको अभाव देखिन्छ । कहिलेकाहीँ, एआईले मृत्युमा हाँस्ने इमोजी पनि पठाएको र यसले गर्दा परिस्थिति असहज बनेको पनि प्रतिक्रिया आएको छ ।

यो प्रविधि अब ठूलो व्यवसाय बनेको छ । धेरै स्टार्टअपहरूले 'डिजिटल आफ्टरलाइफ सेवा' को नाममा मानिसहरूबाट पैसा लिइरहेका छन् । तिनीहरू दाबी गर्छन्, यो 'प्रविधि हो जसले तपाईंलाई आफ्नो कथा सधैंभरि सुरक्षित राख्न अनुमति दिन्छ', तर वास्तविकतामा, तिनीहरू केवल तपाईंको डेटा सङ्कलन गर्दैछन् र मुद्रीकरण गरिरहेका छन् । विज्ञहरूले यी कम्पनीहरूले नयाँ 'मृत्यु अर्थतन्त्र' सिर्जना गरेको आरोप लगाएका छन् ।